« Legio Patria Nostra »

Accueil › Histoire › Bitwy i operacje › Afryka Północna 1952–1962

Algieria i Afryka Północna

✦

Tunezja · Maroko · Algieria · 1952–1962

Seria: Legia 1945–1962 · wszystkie operacje: Bitwy i operacje · źródło: dziennik działań 3e BEP / 3e REP, 1955

TeatrTunezja, Maroko, Algieria
Okres1952–1962 (Algieria: 1 XI 1954 – 1962)
Legiam.in. 1er RE, 2e–5e REI, 13e DBLE, 1er i 2e REC, 1er–3e REP, kompanie saharyjskie
Najważniejszebitwa o Algier 1957 · bitwa o granice 1958 · plan Challe 1959–60 · pucz generałów IV 1961
Koniec1962 — wyjście z Sidi-bel-Abbès do Aubagne; ostatnie jednostki opuszczają Algierię w 1968

Od Tunezji i Maroka do Algierii

Jeszcze przed końcem wojny w Indochinach pułki Legii walczyły z partyzantką w Tunezji i Maroku. Od listopada 1954 roku główną areną stała się Algieria — kolebka Legii, z jej domem w Sidi-bel-Abbès. 1 września 1955 roku 1. Batalion Cudzoziemski Spadochroniarzy przekształcono w 1er REP z bazą w Zéraldzie pod Algierem; 2e REP stracił pierwszego legionistę — sierżanta Kuntza — w styczniu 1956 roku w walce na Djebel El Fedjouj koło Batny. Pułki piechoty (2e, 3e, 5e REI, 13e DBLE), kawalerii (1er i 2e REC) i spadochronowe walczyły w dżebelach, a kompanie saharyjskie patrolowały pustynię. Jesienią 1956 roku 1er REP i 2e REC poszły na krótką wyprawę sueską.

1er REP
2e REP

Bitwa o Algier 1957

Bitwa o Algier: przejęte bomby, 1957

7 stycznia 1957 roku prefekt Algieru przekazał uprawnienia policyjne wojsku, a do miasta weszła 10. Dywizja Spadochronowa generała Massu — z nią 1er REP. Celem była Strefa Autonomiczna Algieru FLN, która z labiryntu Kasby kierowała falą zamachów bombowych. W marcu dowództwo 1er REP objął ppłk Pierre Jeanpierre, jeden z garstki ocalałych z katastrofy na RC4 w 1950 roku.

24 września 1957 roku o piątej rano legioniści otoczyli ulicę Caton i wtargnęli do kryjówki pod numerem 3: Yacef Saadi, szef Strefy Autonomicznej, ukryty we wnęce w ścianie, bronił się granatami — Jeanpierre, który pierwszy wszedł do środka, został ciężko ranny w nogę, ale Saadiego ujęto. W październiku spadochroniarze 1er REP wysadzili kryjówkę Alego la Pointe — co zakończyło bitwę. Bitwa o Algier była militarnym sukcesem, lecz metody przesłuchań w jej trakcie — w tym tortury — do dziś pozostają jednym z najciemniejszych rozdziałów tej wojny.

Ruiny kryjówki Alego la Pointe w Kasbie

Bitwa o granice 1958 i śmierć „Słońca”

Mapa linii Morice’a, 1959

Od czerwca 1957 roku Francja budowała na granicy z Tunezją linię Morice’a — elektryfikowaną zaporę z polami minowymi, radarami i artylerią, mającą odciąć oddziały ALN w Algierii od baz i dostaw w Tunezji. Zimą i wiosną 1958 roku ALN próbowała przebić się przez nią siłą. Pod koniec stycznia 1958 roku 1er REP przeszedł na granicę; tu toczyła się prawdziwa wojna. Kulminacją była bitwa pod Souk Ahras (28 kwietnia – 3 maja 1958), w której ponad 1000 bojowników ALN walczyło wręcz ze spadochroniarzami 9e RCP. W całej bitwie o granice ALN straciła około 4000 ludzi i 4500 sztuk broni, wojska francuskie — około 1000 zabitych.

Wśród nich był Jeanpierre. 29 maja 1958 roku w rejonie Guelmy, podczas operacji „Taureau 3”, 1er REP związał walką katibę ALN na zboczach Djebel Mermera. Jeanpierre kierował walką z pokładu śmigłowca Alouette II, nisko nad polem bitwy; seria z broni maszynowej strąciła maszynę. Przez radio poszedł meldunek: „Soleil est mort” — „Słońce nie żyje” (tak brzmiał jego kryptonim). Jeanpierre pozostaje ostatnim wysokim rangą oficerem Legii poległym w walce. Nad jego trumną generał dowodzący dywizją przysiągł, że ziemia, która przyjęła tę ofiarę, pozostanie francuska — legioniści 1er REP mieli o tej przysiędze nie zapomnieć.

Ppłk Jeanpierre (z prawej), III 1958

Plan Challe 1959–1960

W grudniu 1958 roku naczelnym dowódcą w Algierii został generał lotnictwa Maurice Challe. Jego plan polegał na tym, by ruchome rezerwy — przede wszystkim spadochroniarze i Legia — przeczesywały kolejno region po regionie, od zachodu na wschód, nie wypuszczając przeciwnika. Największą operacją była „Jumelles” w Kabylii (lipiec 1959 – luty 1960). Pułki spadochronowe Legii — 1er REP w 10. i 2e REP w 25. Dywizji Spadochronowej — przerzucano śmigłowcami z dżebelu na dżebel. Dla ALN rok 1959 był najcięższy w całej wojnie: militarnie powstanie było bliskie złamania. Politycznie jednak Paryż zmierzał już ku samostanowieniu Algierii.

Pucz generałów i rozwiązanie 1er REP — kwiecień 1961

W kwietniu 1961 roku pułkiem dowodził tymczasowo komendant Hélie de Saint Marc — były uczestnik francuskiego ruchu oporu, więzień Buchenwaldu, weteran Indochin. Gdy generałowie Challe, Jouhaud, Zeller i Salan podjęli próbę przewrotu przeciwko polityce generała de Gaulle'a, prowadzącej do niepodległości Algierii, Saint Marc stanął po ich stronie. Wieczorem 21 kwietnia 1961 roku 1er REP wyruszył z Zéraldy i zajął w Algierze gmach Gubernatorstwa Generalnego oraz rozgłośnię radia i telewizji. Pucz upadł po czterech dniach.

30 kwietnia 1961 roku — w dzień Camerone — minister armii Pierre Messmer, sam weteran 13e DBLE z Bir Hakeim, rozwiązał pułk. Legioniści, opuszczając Zéraldę, śpiewali piosenkę Édith Piaf „Non, je ne regrette rien” — „Niczego nie żałuję”. Oficerów, którzy nie podali się do dymisji, przewieziono do Francji i osadzono w forcie Nogent — tym samym, w którym dziś mieści się dowództwo werbunku Legii. Hélie de Saint Marc został skazany na dziesięć lat więzienia; ułaskawiony w 1966 roku, został później cenionym pisarzem.

Rozwiązanie w 1961 roku było ostateczne — 1er REP nigdy nie został odtworzony. Od tamtej pory jedynym pułkiem spadochronowym Legii jest 2e REP. Od 14 września 2007 roku sztandar 1er REP nosi napisy Camerone 1863, Indochine 1948-1954, AFN 1952-1962.

Szczegółowy przebieg puczu, proces mjr. de Saint Marc i koniec 1er REP → notka o 1er REP

Pożegnanie z Sidi-bel-Abbès

Pomnik Poległych Legii — dziś w Aubagne

Po porozumieniach z Évian i niepodległości Algierii Legia we wrześniu–październiku 1962 roku opuściła Sidi-bel-Abbès, swoje miasto i dom od ponad stu lat. Rozebrano i zabrano Pomnik Poległych, salę honorową, relikwie — z drewnianą ręką kpt. Danjou — a nawet szczątki generała Rolleta i innych zasłużonych. Sztandar 1er RE przybył do Aubagne 26 października 1962 roku. 30 kwietnia 1963 roku, w setną rocznicę Camerone, po raz pierwszy obchodzono to święto we Francji — przed pomnikiem ustawionym na nowo w Aubagne. Ostatnie jednostki Legii opuściły Algierię w lipcu 1968 roku; pułki przeniesiono do Francji, na Korsykę, do Dżibuti, na Madagaskar i do Polinezji.

Źródła: Putsch des généraux — Wikipédia · Hérodote — 21 avril 1961 · foreignlegion.info — Lt Col. Pierre Jeanpierre · foreignlegion.info — Hélie Denoix de Saint Marc · Alger-Roi — historia 1er REP (PDF) · Chemins de mémoire — aspekty militarne wojny algierskiej · Chemins de mémoire — 1958 · Hérodote — bitwa o Algier · foreignlegion.info — Camerone 1963 w Aubagne · Guerre d’Algérie — Wikipédia.

Literatura: A. Gandy, La Légion en Algérie 1954–1962 (1992); J. Balazuc, La Légion étrangère et la guerre d’Algérie (2012); P. Sergent, Je ne regrette rien (1972); H. de Saint Marc, Les champs de braises; B. Zeller (red.), Le procès du commandant de Saint Marc.

Ilustracje: Wikimedia Commons — domena publiczna lub wolne licencje podane w podpisach (fotografie Nationaal Archief / Anefo: CC0).

To notka bazowa — masz zdjęcia, wspomnienia albo dokumenty z tej operacji? Napisz: amicale.pologne@yahoo.com.

Bitwy i operacje · Historia