« Legio Patria Nostra »

Accueil › In memoriam › Jan Żyznowski

Jan Żyznowski

✦

Malarz i pisarz · Bajończyk 1914–1915 · autor „Krwawego strzępu”

Urodzony15 czerwca 1889, Warszawa
Zmarł15 lipca 1924, Villejuif pod Paryżem
W Legii1914–1915 · 2. (polska) kompania 1. pułku Legii — Bajończycy
Wkładwspółprojektant sztandaru kompanii (z X. Dunikowskim)
Odznaczeniefrancuski Krzyż Zasługi
Wspomnienia„Dla Polski pod Joffrem” (1916), „Krwawy strzęp” (1923)

Jego pułk · odznaka

W 1914 roku Legia nie nosiła jeszcze odznak pułkowych — pokazujemy odznakę 1er RE, spadkobiercy pułków Legii z Sidi bel Abbès. Kliknij odznakę, aby przejść do notki o jednostce. Odznaki: 1er RE — ze zbiorów Pawła Adamczyka (MyViMu); pozostałe — fot. i opis: Collecting French Foreign Legion Badges (za zgodą autora) oraz Wikimedia Commons.

Jan Marceli Żyznowski urodził się 15 czerwca 1889 roku w Warszawie, w rodzinie ziemiańskiej. Około 1910 roku wyjechał do Paryża studiować malarstwo i historię literatury; należał do Towarzystwa Artystów Polskich w Paryżu i wystawiał na jego wystawach.

W sierpniu 1914 roku zgłosił się jako ochotnik do polskiej kompanii 1. pułku Legii Cudzoziemskiej, formowanej w Bayonne — do Bajończyków. Razem z Xawerym Dunikowskim zaprojektował sztandar kompanii: białego orła bez korony na czerwonym tle. Walczył z kompanią na froncie zachodnim, a za udział w wojnie otrzymał francuski Krzyż Zasługi.

Żyznowski jest przede wszystkim kronikarzem Bajończyków. Już w 1916 roku wydał w Warszawie i Piotrogrodzie wspomnienia „Dla Polski pod Joffrem”, a w latach 1922–1923 — najważniejszą, obok dziennika Mariana Himnera, relację o losach oddziału: „Krwawy strzęp. Wspomnienia bajończyka”, drukowaną najpierw w „Polsce Zbrojnej”, a w 1923 roku wydaną w Poznaniu. To z jego książki znamy wiele szczegółów życia kompanii — od marszu ochotników przez Paryż po walki pod Arras.

Po rozwiązaniu oddziału w 1915 roku wyjechał do Piotrogrodu i pracował w dzienniku „Głos Polski”. W 1918 roku wrócił do kraju, walczył w wojnie polsko-bolszewickiej, a potem był krytykiem sztuki w „Rzeczpospolitej”, „Tygodniku Ilustrowanym” i „Pani”. Jako malarz należał do grupy formistów i wystawiał z nimi w latach 1919–1920. Pisał też powieści („Kamienie ugorne”, „Z podglebia”).

Ciężko chory, w 1924 roku wyjechał na leczenie do kliniki pod Paryżem, gdzie zmarł 15 lipca 1924 roku. Został pochowany w Paryżu — w mieście, z którego dziesięć lat wcześniej wyruszył na wojnę jako ochotnik.

Bajończycy w Bayonne, 1914

Więcej o polskiej kompanii z Bayonne: Bajończycy — polska kompania Legii spod Arras. Zobacz też pozostałych artystów-legionistów z Bayonne: Xawery Dunikowski, Marian Himner, Jan Rotwand.

Źródła: Słownik Pisarzy i Badaczy XX i XXI w. (IBL PAN): „Żyznowski Jan Marceli” · Muzeum Sztuki w Łodzi: biogram Jana Żyznowskiego · M. Gałęzowski, Bajończycy (1914–1915), IPN, Warszawa 2020 · Wikipedia: „Jan Żyznowski”. Opracowanie: Sekcja Historyczna Stowarzyszenia.

In memoriam · Losy legionistów