Accueil › Histoire › Bitwy i operacje › Pułkownik, który został szeregowym legionistą — John Ford Elkington
Pułkownik, który został szeregowym
Mons 1914 · Artois i Szampania 1915
Seria: Legia 1872–1945 · I wojna światowa 1914–1918 · Bajończycy · Historia 1831–1945 · Drzewo genealogiczne
Odwrót spod Mons
Sierpień 1914 roku. Brytyjski Korpus Ekspedycyjny cofa się spod Mons przez północną Francję. Jednym z jego batalionów — 1. batalionem Royal Warwickshire Regiment — dowodzi ppłk John Ford Elkington: syn generała, oficer od 1886 roku, weteran wojny burskiej, z prawie trzydziestoma latami służby za sobą.
26–27 sierpnia wyczerpane, głodne i niewyspane resztki dwóch batalionów docierają do Saint-Quentin. Rozmowy z merem miasta prowadzi drugi pułkownik, Arthur Mainwaring z Royal Dublin Fusiliers. Mer, bojąc się zniszczenia miasta, wymusza na nim pisemne zobowiązanie, że Brytyjczycy nie będą się w Saint-Quentin bronić — w praktyce zapowiedź kapitulacji. Elkington — jak twierdził do końca — nie znał treści dokumentu. Sytuację ratuje dopiero mjr Tom Bridges, który odbiera papier merowi i wyprowadza żołnierzy z miasta.
Odpowiedzialność spada jednak na obu dowódców. Sąd wojenny uniewinnia ich od zarzutu tchórzostwa (za który groziła śmierć), ale skazuje za postawę niegodną oficera. 14 września 1914 roku Elkington zostaje wydalony z armii brytyjskiej z utratą stopnia.
Szeregowy Elkington
Prawie pięćdziesięcioletni były pułkownik nie wraca do domu. Zgłasza się do Legii Cudzoziemskiej — jako zwykły szeregowy i pod własnym nazwiskiem. (Źródła podają różne daty zaciągu: od końca września 1914 do lutego 1915.) Zapytany później przez dziennikarza, dlaczego to zrobił, odpowiedział, że służba w szeregach tak słynnego korpusu nie przynosi nikomu ujmy.
W kompanii nikt dokładnie nie wie, co za nim stoi. Mówią na niego „milczący Anglik”. Jeden z towarzyszy wspominał potem, że wszyscy czuli, iż ciąży nad nim jakaś sprawa — ale w Legii nikt nie pytał, co kogo do niej przywiodło, dopóki był dobrym kolegą. To zresztą jedna z najstarszych zasad Legii.
Artois i Szampania 1915
Odwagą wyróżnia się już w maju 1915 roku w Artois — w tej samej ofensywie, w której krwawili polscy Bajończycy. We wrześniu, podczas ofensywy w Szampanii, zbiera wokół siebie garstkę ludzi i przez cztery dni utrzymuje odcięte stanowisko.
28 września 1915 roku, w natarciu na fermę Navarin koło Souain, seria z karabinu maszynowego strzaska mu prawą nogę. Pierwszej pomocy udziela mu na miejscu przyjaciel z kompanii, Amerykanin Wheeler — chirurg z zawodu, który sam ranny, traci przytomność z bólu.
Order na szpitalnym łóżku
Elkington spędza dziesięć miesięcy w szpitalu w Grenoble, przechodzi kilka operacji, ale nogę udaje się uratować. Na szpitalnym łóżku, na osobiste polecenie gen. Joffre’a, otrzymuje Medal Wojskowy (Médaille militaire) i Croix de guerre z palmą; francuska cytacja chwali odwagę i zapał niezwykłe u człowieka w jego wieku.
Wiadomość dociera do Londynu. Latem 1916 roku król Jerzy V ułaskawia go, a Elkington wraca do armii brytyjskiej w stopniu podpułkownika, z zachowaniem starszeństwa. 28 października 1916 roku otrzymuje Distinguished Service Order. Do końca życia utyka — noga zostaje o kilka centymetrów krótsza — i podobno jeszcze długo po wojnie nosi na nadgarstku legijny nieśmiertelnik z wygrawerowanym nazwiskiem i rokiem 1915. Umiera w 1944 roku.
Historia Elkingtona to w pigułce idea Legii: miejsce, w którym człowiek może zacząć od nowa, a liczy się tylko to, jak sprawdzi się w ogniu. Wszedł do niej zhańbiony pułkownik — wyszedł odznaczony legionista, któremu ojczyzna zwróciła honor.
Opowieść na podstawie wpisu strony Légion Sans Filtre („Le colonel devenu simple légionnaire”), na polski opowiedziana własnymi słowami — dziękujemy autorowi za zgodę. Autor powołuje się na archiwum badawcze Sir Williama Orpena (prasa brytyjska z 1916 r., London Gazette) oraz książkę Paula Ayresa Rockwella American Fighters in the Foreign Legion, 1914–1918 (1930).
Źródła: Légion Sans Filtre (Facebook) · Wikipedia: John Ford Elkington · P. A. Rockwell, American Fighters in the Foreign Legion (1930)
Ilustracje: Wikimedia Commons — domena publiczna, o ile nie zaznaczono inaczej.
To notka bazowa — masz materiały o tej kampanii? Napisz: amicale.pologne@yahoo.com.