4e RE — 4e Régiment étranger, Castelnaudary

Emblematy · Insignes

Odznaka 4^e RE nawiązuje do marokańskich korzeni pułku: przedstawia minaret Koutoubia w Marrakeszu i szczyty Atlasu. Obecny wzór powstał w 1949 roku; starsza odznaka 4^e REI pochodzi z 1937 roku.

Odznaka 4e REI z 1937 roku — Odznaka 4^e REI (1937)

Odznaka na beret 4e RE — Odznaka na beret

Ilustracje: Wikimedia Commons (BrunoLC i in.), domena publiczna.

Historia odznaki pułkowej · L'insigne régimentaire

Odznaka na beret 4e RE: granat z cyfrą „4” w półksiężycu — Odznaka na beret 4^e RE

Odznaka pułkowa to srebrny romb. Pośrodku jest grawerowany granat o siedmiu płomieniach z cyfrą „4” na kuli, wsparty na dwóch pasach, czerwonym i zielonym. Po lewej, na tle gór, widać minaret Kutubijja w Marrakeszu. Granat z zawiniętymi płomieniami i barwy zielona i czerwona oznaczają Legię i jej 4. pułk. Z garnizonu w Marrakeszu pułk w dużej mierze przyczynił się do pacyfikacji południowego Maroka, zwłaszcza Wysokiego Atlasu.

To rzadki przypadek: powstanie odznaki odnotowano w dzienniku bojowym pułku (journal de marche) z 1937 roku. Odznakę stworzono pod koniec tego roku, gdy pułkiem dowodził ppłk Lorillard (1936–1940). Do 1964 roku nie miała homologacji. Homologowano ją dopiero 30 czerwca 1980 roku, pod numerem G. 2816, na wniosek płk. Jeana, dowódcy 4^e RE.

Odznaki dla obecnego 4^e RE wręczono 15 listopada 1980 roku, w 60. rocznicę powstania pułku. Pierwsza, numerowana partia miała nieudaną, fluorescencyjną zieleń. Trzeba ją było zwrócić i zamówić nową, w bardziej tradycyjnych barwach. Obecny wzór wykonuje firma Balme. Odznakę robili też Courtois, Drago i Delsart, a w Indochinach powstawały egzemplarze rzemieślnicze. Wariantów jest bardzo wiele: różne odcienie i rozmiary, zamienione miejscami zieleń i czerwień, wersje emaliowane i nie, granat i cyfra „4” wklęsłe lub wypukłe.

Z kolekcji Krzysztofa Schramma

Odznaka pułkowa 4e RE: srebrny romb, granat z „4”, minaret Kutubijja, pasy czerwony i zielony — Odznaka pułkowa, awers

Odznaka pułkowa 4e RE, rewers ze znakiem „Drago Paris” — Rewers, sygnatura Drago Paris

Odznaka na beret 4e RE, rewers z sygnaturą „LR Paris” i numerem — Odznaka na beret, rewers (LR Paris)

Odznaka pułkowa 4e RE na skórzanym wisiorze (pendant) z czerwonym przeszyciem — Odznaka na skórzanym wisiorze

Skórzany wisior z odznaką 4e RE, rewers z agrafką — Wisior, rewers

Dawne odznaki kompanii 4^e REI · Insignes de compagnie (1955–1964)

W latach 1955–1964 kompanie 4^e REI otrzymały własne odznaki. Wszystkie mają wspólny wzór: niebieską gwiazdę w niebieskim pierścieniu i godło kompanii pośrodku. Robiła je paryska firma Drago, a egzemplarze dla oficerów wykonywano w srebrze. Tradycję przejęła kompania ochotników 4^e RE w Castelnaudary.

1re Compagnie d’Engagés Volontaires 4e RE — wzór 1. kompanii zmotoryzowanej 4e REI, przywrócony w 1983 (Drago, później JYS i Destrée) — 1^re CEV 4^e RE · Castelnaudary, od 1983

2e Compagnie Portée 4e REI — utworzona w 1955, Maroko, od 1957 Fort-Flatters (Algieria); odznaka z 1957 (Drago), także wariant Camerone 1863–1963 — 2^e Compagnie portée 4^e REI · 1955

4e Compagnie Portée 4e REI — utworzona w 1956 z GPLEM, Mauretania, potem granica tunezyjska; rozwiązana 30 kwietnia 1964 — 4^e Compagnie portée 4^e REI · 1956–1964

Compagnie de Base 4e REI — utworzona 16 listopada 1956 w Fezie, potem Bugeaud i Fort Lallemand (kompania szkolna); rozwiązana 30 kwietnia 1964 — Compagnie de base 4^e REI · 1956–1964

Compagnie Régimentaire 4e REI — kompania dowodzenia od 1 marca 1955, Fez, od 1957 Tebessa, w 1962 Ouargla i Reggane — Compagnie régimentaire 4^e REI · 1955

Compagnie régimentaire, kompania dowodzenia: utworzona 1 marca 1955 roku w Fezie, w marcu 1957 roku przeniesiona do Tebessy w Algierii, w 1962 roku do Ouargli, a potem do Reggane.
2^e Compagnie portée: powstała w 1955 roku z 5. kompanii II batalionu. Walczyła w Maroku z obozu AAGE de Danemark, od 1957 roku stacjonowała w Fort-Flatters i walczyła na granicy tunezyjskiej. Istnieje też wariant odznaki z napisem „Camerone 1863–1963”.
4^e Compagnie portée: utworzona w 1956 roku z oddziałów GPLEM (zmotoryzowanego zgrupowania Legii w Maroku). Stacjonowała w Mauretanii, potem walczyła na granicy tunezyjskiej. Rozwiązana 30 kwietnia 1964 roku.
Compagnie de base: utworzona 16 listopada 1956 roku w Fezie, potem stacjonowała w Bugeaud w Algierii. Od sierpnia 1962 roku w Fort Lallemand była kompanią szkolną pułku. Rozwiązana 30 kwietnia 1964 roku.
1^re Compagnie d’engagés volontaires 4^e RE (Castelnaudary): w 1983 roku przywróciła wzór odznaki dawnej 1. kompanii zmotoryzowanej 4^e REI. Pierwsze, numerowane egzemplarze wybiła firma Drago, która produkowała je do około 1993 roku. Odznakę wykonywały też firmy JYS i Destrée.

Zdjęcia i informacje: kolekcja Collecting French Foreign Legion Badges (Facebook). Masz w kolekcji odznaki pozostałych kompanii 4^e RE? Napisz do nas.

Odznaki kompanii 4^e RE dziś · Insignes de compagnie actuels

Od 1983 roku kompanie 4^e RE noszą odznaki dawnych kompanii 4^e REI, których tradycje przejęły. Wszystkie mają ten sam wzór: niebieski pierścień i niebieską gwiazdę, nawiązujące do kompanii konnych, a pośrodku godło kompanii. Od lutego 1990 roku nosi się je na mundurze nad odznaką pułkową.

1re CEV, głowa muła — 1^re CEV, głowa muła

1^re Compagnie d’engagés volontaires

1 września 1977 roku 1. kompania ochotników GILE w Castelnaudary stała się 1. kompanią RILE, a 1 czerwca 1980 roku 1^re CEV 4^e RE. Odznaka jest okrągła, na białym tle, z szerokim niebieskim pierścieniem między dwiema cienkimi złotymi obwódkami. W pierścień wpisana jest niebieska pięcioramienna gwiazda z brązową głową muła. To wzór odznaki kompanii zmotoryzowanej (compagnie portée) 4^e REI z Maroka z 1951 roku. Koło, gwiazda i głowa muła oznaczają dawne kompanie konne Legii (compagnies montées). Kompania przyjęła odznakę w 1983 roku. Po dwóch latach jej noszenie zakazano, a od lutego 1990 roku znów jest noszona. Nie ma homologacji. Producent: Drago. Obecny wzór ma głowę muła ze złotymi obwódkami.

2^e Compagnie d’engagés volontaires

1 września 1977 roku 2^e CEV GILE stała się 2^e CEV RILE, a 1 czerwca 1980 roku 2^e CEV 4^e RE. Kompania dziedziczy tradycje dawnej 2^e Compagnie portée. W 1983 roku przyjęła jej odznakę i nosiła ją przez dwa lata. Od lutego 1990 roku odznaka jest znów noszona na mundurze, nad odznaką pułkową. Nie ma homologacji. Producent: Drago. Obecny wzór ma złotą podkowę, a na zdjęciu jest wariant ze srebrzoną.

3e CEV, ciężarówka — 3^e CEV, ciężarówka

3^e Compagnie d’engagés volontaires

3. kompania 4^e RE powstała 1 lipca 1982 roku przez podział 1. i 2. CEV. Dowodził nią kpt. Walter Ohnleiter, który zaprojektował też odznakę. Kompania przejmuje tradycje dawnej 3^e Compagnie portée 4^e REI i „kompanii Camerone”. Odznakę 3^e CP przyjęła w 1983 roku i nosiła przez dwa lata. Od lutego 1990 roku jest ona znów noszona nad odznaką pułkową. Nie ma homologacji. Producenci: Drago, Destrée, Segalen.

Compagnie de commandement et des services (CCS)

Kompania dowodzenia i wsparcia RILE powstała w Castelnaudary 1 września 1977 roku i przejęła proporzec oraz tradycje kompanii pułkowej (CR) 4^e REI. 1 czerwca 1980 roku stała się CCS 4^e RE. Wspiera kompanie pułku w szkoleniu i wysyła ludzi do innych pułków Legii na misje krótkoterminowe i operacje zagraniczne. Odznakę przyjęła w 1983 roku i nosiła przez dwa lata. Od lutego 1990 roku jest ona znów noszona, a przywrócił ją kpt. Peter Kathan. Nie ma homologacji. Producenci: Drago i Fraisse. Istnieje wariant z napisem „1^er juin 1980” na rewersie, czyli z datą utworzenia pułku. Rozdawano go jako pamiątkę 9 lipca 1981 roku, w numerowanych egzemplarzach.

Compagnie d’instruction des cadres (CIC)

W 1977 roku kompania szkolenia kadr 2^e RE stała się CIC pułku szkoleniowego Legii (RILE), a 1 czerwca 1980 roku CIC 4^e RE. Dziedziczy proporzec i tradycje kompanii bazowej (CB) 4^e REI. Szkoli przyszłych kaprali i sierżantów i prowadzi ich doskonalenie. Odznakę przyjęła w 1983 roku z inicjatywy kpt. Serveille’a. Od lutego 1990 roku jest ona znów noszona nad odznaką pułkową. Nie ma homologacji. Producenci: Drago, Leblond, Segalen.

Compagnie d’instruction des spécialistes (CIS)

1 czerwca 1980 roku stała się CIS 4^e RE, następcy RILE. Jest kompanią techniczną: szkoli przyszłych specjalistów, kaprali i sierżantów, w zawodach technicznych i administracyjnych oraz prowadzi doskonalenie podoficerów Legii. Dziedziczy tradycje 5^e Compagnie portée. Jej odznakę przyjęła w 1983 roku. Od lutego 1990 roku jest ona znów noszona nad odznaką pułkową. Nie ma homologacji. Producenci: Drago, Segalen. Istnieje też wersja z emalią transparentną.

6e compagnie, minaret — 6^e compagnie, minaret

6^e compagnie, kompania rezerwy

Kompania została oficjalnie „ochrzczona” 19 listopada 2016 roku, podczas obchodów 40-lecia 4^e RE w Castelnaudary. Przejmuje tradycje 6^e Compagnie portée. Pierwszych 40 rezerwistów przeszło wstępne szkolenie wojskowe rezerwisty (FMIR) w dniach 4–19 listopada. Proporzec przejął kpt. Toulouse, a jedyną sekcją dowodził adj.-chef Martins. Rezerwiści noszą czarne kepi piechoty, bo białe kepi zastrzeżone jest dla byłych legionistów. Dawniej rezerwiści wzmacniali kadrę szkoleniową, teraz pułk tworzy rezerwę operacyjną, gotową do misji, np. w operacji Sentinelle. Na odznace biały minaret wyrasta z niebieskiej gwiazdy. Niebieski pierścień i gwiazda, nawiązujące do kompanii konnych, były wspólne dla wszystkich pododdziałów 4^e REI w Algierii od 1957 roku, a minaret był znakiem 6^e CP. Nie ma homologacji.

Compagnie génie, kompania saperów

Pierwsi saperzy zakwaterowali się w koszarach Capitaine Danjou na początku kwietnia 1998 roku, a oficjalnie kompanię utworzono 11 lipca 1998 roku. W 1999 roku, jako kompania saperów 13^e DBLE, służyła w Dżibuti. 1 lipca 1999 roku stała się 1. kompanią bojową 2^e REG w Saint-Christol, w dniu powstania tego pułku. Odznakę zaprojektował w 1998 roku kpt. Sarzaud, pierwszy dowódca kompanii. Jest na niej srebrny kirys z hełmem, symbol saperów, i złoty granat o siedmiu płomieniach. Odznakę zachowano w 2^e REG, bo pokazuje całą drogę kompanii: 4^e RE, 13^e DBLE, 2^e REG. Producent: Arthus-Bertrand, egzemplarze numerowane i nienumerowane, w tym 10 srebrnych.

Kolekcja medali i pamiątek · Médailles, plaques et souvenirs

Medale pamiątkowe, plakiety, naszywki i drobne pamiątki („bibeloty”) pułku i jego kompanii, z kolekcji Krzysztofa Schramma.

Pamiątkowa patera CIS 4e RE z emaliowanym godłem: gazela na niebieskiej gwieździe, napis „Compagnie d’instruction des spécialistes” — Patera CIS z gazelą

Pamiątkowa patera 3e compagnie 4e RE: ciężarówka na gwieździe, napis „4e Régiment étranger, 3e compagnie” — Patera 3^e compagnie z ciężarówką

Plakieta kaprali-szefów (caporaux-chefs) 4e RE z godłami kompanii — Plakieta caporaux-chefs 4e RE

Zegarek Beuchat z godłem 4e RE na tarczy — Zegarek Beuchat z godłem 4^e RE

Etykiety wina „Petrarque” kaprali-szefów 4e RE — Wino „Petrarque” caporaux-chefs

Plakieta podoficerów 4e RE „Les sous-officiers”: odznaka pułkowa, wiatrak z okolic Castelnaudary i strzelec — Plakieta podoficerów 4^e RE

Medal 1re compagnie 4e RE z głową muła — Medal 1^re compagnie

Medal 3e compagnie 4e RE z ciężarówką na gwieździe — Medal 3^e compagnie

Naszywka CIS 4e RE z głową gazeli, ok. 10 cm — Naszywka CIS (gazela)

Pamiątki z 1^re CEV · Souvenirs de la 1^re compagnie

Pamiątki z czasu szkolenia podstawowego w 1. kompanii ochotników: beret i kosmetyczka z godłem głowy muła, strój sportowy oraz podręczniki, z których rekruci uczą się francuskiego i tradycji Legii. Podręcznik „Livret de français du légionnaire. Méthode Képi blanc” to nowa metoda nauki francuskiego stosowana w 4^e RE (druk z 2014 roku): krótkie lekcje oparte na zdjęciach z codziennego życia legionisty, od „Voici un légionnaire” po gramatykę na przykładzie beretu, naszywki z nazwiskiem i butów. Więcej o nauce języka w Legii w artykule „Język francuski dla legionistów”.

Zielony beret z odznaką 4e RE i kosmetyczka 1re CEV z godłem głowy muła; w tle białe kepi — Beret 4^e RE i kosmetyczka 1^re CEV

Beret, niebieski pas (ceinture bleue) i sportowa koszulka 4e RE z odznaką pułkową — Beret, pas i koszulka sportowa

Koszulka sportowa z napisem „Légion étrangère” — Koszulka „Légion étrangère”

Kompanie 4e RE w Castelnaudary: CCS, 1re, 2e i 3e CEV, 4e CIC, 5e CIS; sala wykładowa — Kompanie 4^e RE i ich barwy

„Livret de français du légionnaire. Méthode Képi blanc”, podręcznik francuskiego 4e RE, druk z 2014 — Podręcznik „Méthode Képi blanc” (2014)

Lekcja nr 4 z podręcznika: „Voici un légionnaire” — Lekcja nr 4: „Voici…”

Gramatyka z podręcznika: rodzajniki na przykładzie beretu, naszywki z nazwiskiem i butów — Gramatyka: béret, bande patronymique, rangers

„Carnet du légionnaire à l’usage des EVLE et des jeunes légionnaires” — „Carnet du légionnaire” dla rekrutów

Z kolekcji Krzysztofa Schramma.

Opisy na podstawie katalogu odznak płk. Duronsoya, w tłumaczeniu własnym. Materiały i zdjęcia: Krzysztof Schramm, Sekcja Historyczna Stowarzyszenia.

Historia

Maroko 1920–1940 — „pułk Maroka”

Porucznik 4e REI, Maroko 1934 — Maroko, 1934

Pułk powstał 15 listopada 1920 roku w Marrakeszu, a w 1922 roku przyjął nazwę 4^e Régiment étranger d'infanterie. Walczył w Maroku, m.in. w wojnie z Rifenami (1924–1934), a jego 4. i 5. batalion służyły w latach 1921–1926 w Lewancie. W latach 1925–1939 legioniści pułku budowali drogę przez przełęcz Tizi n'Tichka w Atlasie — stąd przydomek „pułk Maroka”.

II wojna światowa

Rozwiązany w listopadzie 1940 roku, pułk odrodził się w 1941 roku jako 4. Półbrygada Legii Cudzoziemskiej. W 1943 roku walczył w Tunezji, w masywie Djebel Zaghouan, za co jego sztandar otrzymał Krzyż Wojenny 1939–1945 z palmą. W czerwcu 1943 roku legionistów pułku włączono do RMLE, który walczył następnie we Francji i w Niemczech.

1946–1964 — Madagaskar, Indochiny, Afryka Północna

Po wojnie bataliony pułku walczyły na Madagaskarze (1947–1951) i w Indochinach, a sam pułk pełnił służbę w Maroku i strzegł granicy algiersko-tunezyjskiej w czasie wojny algierskiej. W latach 50. po raz pierwszy prowadził szkolenie oddziałów wysyłanych na Daleki Wschód. Po 1962 roku chronił ośrodek w Reggane na Saharze, gdzie Francja prowadziła próby jądrowe. Po opuszczeniu ośrodka pułk rozwiązano 25 kwietnia 1964 roku.

Castelnaudary — szkoła Legii

Szkolenie całej Legii przejęła Grupa Szkoleniowa Legii Cudzoziemskiej (GILE), stacjonująca najpierw w Corte na Korsyce. W 1976 roku przeniesiono ją do Castelnaudary, 1 września 1977 roku jako pułk szkoleniowy (RILE) otrzymała sztandar 4^e RE, a 1 czerwca 1980 roku przyjęła nazwę 4^e Régiment étranger. Od 1986 roku pułk zajmuje koszary Capitaine Danjou, noszące imię bohatera Camerone. W 2026 roku pułk obchodzi 50-lecie obecności w Castelnaudary.

Kadra 4^e RE na misjach · Afganistan (OMLT)

Por. Groyer z 4e RE na koniu w Afganistanie — Por. Groyer w Afganistanie (artykuł „Désigné pour l’OMLT”)

4^e RE to pułk szkoleniowy, ale jego kadra też wyjeżdża na operacje. Artykuł „Désigné pour l’OMLT” opisuje por. Groyera. Na początku września dowódca kompanii powiadomił go, że wyjedzie do Afganistanu w składzie OMLT (Operational Mentoring and Liaison Team). Były to zespoły NATO, które szkoliły i wspierały w walce jednostki armii afgańskiej. Porucznik miał właśnie zacząć prowadzić kurs dla podoficerów. W 4^e RE służył od roku i był to jego pierwszy wyjazd na operację.

Szkolenie · La formation

Przez 4^e RE przechodzi każdy legionista. Szkolenie podstawowe trwa około czterech miesięcy (16–17 tygodni). Zaczyna się od miesiąca na Fermie — jednym z gospodarstw na wsi, gdzie ochotnik uczy się francuskiego, rzemiosła żołnierza i życia w grupie. Rekruci pracują w parach lub trójkach z kolegą francuskojęzycznym, nie posługując się językiem ojczystym. Pobyt na Fermie wieńczy marsz białego kepi (marche képi blanc), po którym rekruci po raz pierwszy wkładają białe kepi i recytują Kodeks honorowy legionisty. Częścią szkolenia jest też tydzień w górach, w ośrodku w Formiguères w Pirenejach.

Do Castelnaudary legioniści wracają później wielokrotnie — na kursy specjalistyczne (kierowcy, łącznościowcy, sanitariusze, kucharze, informatycy i inni), na kurs kaprala (ok. dwóch miesięcy) i kurs sierżanta (ok. czterech miesięcy).

Struktura

CCS — kompania dowodzenia i obsługi.
1., 2. i 3. CEV — kompanie ochotników (compagnies d'engagés volontaires): szkolenie podstawowe, każda z własną Fermą.
4. CIC — kompania szkolenia kadr: przyszli kaprale i sierżanci.
5. CIS — kompania szkolenia specjalistów, z ośrodkiem szkolenia kierowców Legii.
6. CIE — kompania rezerwy.

Odznaczenia i tradycje

Krzyż Wojenny 1939–1945 — Croix de guerre 1939–1945

Krzyż Wojenny 1939–1945 z palmą — za kampanię tunezyjską 1943.
Napisy na sztandarze: Camerone 1863, Maroc 1914-1918-1921-1934, Djebel Zaghouan 1943, AFN 1952-1962.
Na sztandarze widnieje dewiza Legii « Honneur et Fidélité »; od 2020 roku pułk ma własną dewizę « Ad legionem aedificandam ».
Od 2019 roku pułk ma matkę chrzestną — Marie-Laure Buisson, honorową legionistkę, wyróżnioną za pomoc rannym i byłym legionistom. To dopiero drugi taki przypadek w historii Legii.

Pieśń pułkowa · Chant du régiment

„C'est le 4” — pieśń marszowa 4^e RE, którą młodzi legioniści uczą się śpiewać już w pierwszych tygodniach w Castelnaudary.

Nagranie wkrótce

Polskie akcenty

Castelnaudary to miejsce, które zna każdy z nas. Wszyscy członkowie Stowarzyszenia, którzy służyli w Legii, zaczynali właśnie tu — na Fermie uczyli się pierwszych słów po francusku, tu dostali białe kepi i tu zaśpiewali swoje pierwsze pieśni Legii. Przez 4^e RE przeszło wielu Polaków, którzy później służyli we wszystkich pułkach Legii.

Zbieramy wspomnienia i zdjęcia członków Stowarzyszenia z Castelnaudary — prosimy o kontakt: amicale.pologne@yahoo.com.

Galeria

Koszary Capitaine Danjou · kongres FSALE, czerwiec 2025

Sztab 4e RE w koszarach Capitaine Danjou, Castelnaudary: „Ad Legionem aedificandam”, „Honneur”, „Fidélité”

Plac apelowy przed sztabem 4e RE; na słupku granat Legii

Kamienna tablica 1re compagnie 4e Étranger

Klub Compagnie de commandement et des services (CCS) 4e RE

Kompania CIS 4e RE z godłem gazeli, pokaz dla uczestników kongresu FSALE

Pionierzy Legii w skórzanych fartuchach i z toporami

Chorążowie stowarzyszeń byłych legionistów podczas kongresu FSALE

Zdjęcia: Krzysztof Schramm, Sekcja Historyczna Stowarzyszenia (wyjazd na kongres FSALE 2025).

4^e RE 4^e Régiment étranger · Castelnaudary

Emblematy · Insignes