Wystawa „180. rocznica powstania Legii Cudzoziemskiej”

9 marca 2011 r. upłynęło 180 lat od chwili, kiedy to Ludwik Filip, Król Francuzów swoim rozkazem powołał do życia pierwsze jednostki Legii Cudzoziemskiej. Stowarzyszenie Byłych Żołnierzy i Przyjaciół Legii Cudzoziemskiej w Polsce zorganizowało z okazji tej rocznicy wystawę poświęconą Francuskiej Legii Cudzoziemskiej.

Pomysł uczczenia 180 rocznicy powstania Legii Cudzoziemskiej właśnie taką wystawą, zrodził się już dwa lata wcześniej, jednakże aby odpowiednim efektem zwieńczyć dzieło, niezbędne, skomplikowane i pracochłonne przygotowania musiały potrwać. Realizacją tego ambitnego przedsięwzięcia zajęła się Sekcja Historyczna Stowarzyszenia. Szczęśliwym zbiegiem okoliczności organizatorzy wystawy napotkali człowieka wielkiej życzliwości – kustosza poznańskiego Muzeum Broni Pancernej Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych na Golęcinie, p. mjr. Tomasza Ogrodniczuka. Dzięki Jego przychylności i staraniom, udało się wygospodarować pomieszczenie świetnie nadające się na salę wystawową – starą kuźnię.

Okazało się, iż surowa architektura tego miejsca wspaniale współgra z tematyką i eksponatami (fot.2, 3 i 4). Tak oto śmiały projekt mógł przyoblec się w ciało i stać się faktem. Wystawę objął swoim patronatem honorowym Jego Ekscelencja François BARRY DELONGCHAMPS, Ambasador Republiki Francuskiej w Polsce, wsparcia projektowi udzielił również Konsul Honorowy Republiki Francuskiej w Poznaniu. Patronat medialny nad wystawą roztoczył magazyn „Komandos”.

Dzień Otwartych Koszar z okazji Dnia Dziecka został zaakceptowany, jako najlepszy moment do otwarcia wystawy. Tak oto, 4 czerwca 2011 roku, otworzyła swe podwoje, pierwsza w Polsce wystawa, której tematem była Legia Cudzoziemska. Tego dnia, oprócz wielu atrakcji dla dzieci, konkursów i zabaw prowadzonych przez żołnierzy, CSWL w Poznaniu zaprezentowało również swój sprzęt wojskowy. Wielką atrakcją dla gości, były barwne grupy rekonstrukcyjne wraz z odrestaurowanym z wielkim pietyzmem, zabytkowym sprzętem bojowym. Radzieckie i amerykańskie czołgi z okresu Drugiej Wojny Światowej, niemieckie pojazdy pancerne, samochody komunistycznego establishmentu i motocykle, a wszystko to na przysłowiowe wyciągnięcie ręki i co najwspanialsze, w świetnej kondycji, sprawne i działające. Muzeum Broni Pancernej cieszy się przez cały rok niesłabnącą popularnością przyciągając wielu zwiedzających, jednakże w czasie trwania dnia otwartego, frekwencja zaskoczyła nawet najbardziej wybrednych obserwatorów – blisko cztery tysiące zwiedzających!

Wystawa poświęcona Legii Cudzoziemskiej zajmowała jedną salę wystawienniczą. Dziewięć gablot, plansze informacyjne, ekspozycja mundurów (fot.5) i sporo innych pamiątek. W gablotach podziwiać można było, miedzy innymi, wybór odznak z poszczególnych regimentów, zarówno pułkowych, jak i tych pamiątkowych, wydanych z okazji różnych operacji (fot.6 i 7). Były również medale z poszczególnych jednostek wybite, jako pamiątka służby. Panoramę dziejów Legii pokazano przez pryzmat bogatej kolekcji dokumentów osobistych z różnych epok. Poczesne miejsce w ekspozycji, zajmuje opis bitwy z 1863 roku o hacjendę Camerone w Meksyku. To właśnie owa walka stała się symbolem honoru, wierności i bezprzykładnego męstwa żołnierzy Legii. Po dziś dzień, data związana z tą wielka daniną krwi legionistów obchodzona jest jako największe święto Legii Cudzoziemskiej. Zwiedzający mieli również okazję zobaczyć unikatowe i bezcenne wręcz dokumenty, jak choćby Certyfikat Dobrej Służby podpisany własnoręcznie przez Ojca Legii, generała Paula Rollet’a, a także pochodzące z przełomu XIX/XX wieku oryginalne stare kepi Legii (fot.8).

Udział Legii w działaniach w Algierii i Maroku, w latach międzywojennych, udokumentowany był szczególnie. Był to bowiem fragment wystawy szczególnie bliski sercom organizatorów, a przez swoją treść również winien bliskim się stać wszystkim Polakom. Mowa bowiem o wyjątkowych kartach z dziejów Legii, stronach zapisanych przez naszych rodaków. Wystawiony został zbiór dokumentów, fotografii i odznaczeń należących do polskiego legionisty Franciszka Stysza, a także jego kolegów służących w Indochinach w tym samym okresie (fot.9). Działania Legii w Indochinach, po Drugiej Wojnie Światowej, dokumentował wybór dokumentów należących do różnych cudzoziemskich legionistów, w tym nadania odznaczeń i zdjęcia. Podobnie losy żołnierzy Legii dokumentują nadania odznaczeń dla legionistów z 13 DBLE z okresu walk w Algierii) (fot.10,11,12,13). Z czasów bardziej nam bliskich warto było zwrócić uwagę na zbiór pamiątek po Mitchellu Wrigt (fot.14), angielskim legioniście. Kompletny mundur polowy, wyposażenie osobiste oraz komplet dokumentów – wszystko z okresu służby w Dżibuti w 13 DBLE, w latach ’70. Ciekawostką była kopia nadania i oryginalny medal upamiętniający słynną operacje 2 REP w Kolwezi w Zairze w 1978 roku.

W gablotach nie brakowało polskich akcentów. Specjalne miejsce poświęcono Mariuszowi Nowakowskiemu z 2 REP (fot.15), który w 1993 roku został ciężko ranny w Sarajewie, podczas ostrzału moździerzowego lotniska. Mariusz Nowakowski, odznaczony m.in. najwyższym odznaczeniem wojskowym Francji, Medaille Militaire, dostąpił zaszczytu w trakcie głównych obchodów święta Camerone w Aubagne. Mariusz znalazł się w honorowej asyście, podczas przenoszenia relikwii Legii – drewnianej protezy dłoni, kapitana Danjou, poległego pod Camerone. Na wystawie znalazła swoje miejsce również pierwsza wydana po 1989 roku książka ze wspomnieniami polskiego legionisty, Zbigniewa TRZ Truszczyńskiego – „Afrykańskie wędrówki z Legią Cudzoziemską” (fot.16).

Wśród mundurów uwagę zwracał kompletny mundur kaprala z 1 REC (fot.17), a także mundur chorążego (z j. fr. adjudant-przyp. Aut.) 1 REP z okresu wojny w Algierii (fot.18). Osobną ciekawostką były pamiątkowe flagi z operacji. Zwłaszcza te wykonane przez polskich legionistów z okresu operacji w Czadzie (fot.19), oraz dwie z operacji na terenie Wybrzeża Kości Słoniowej (fot.20 i 21).

Dopełnieniem ekspozycji były specjalne plansze informacyjne, na których umieszczono miedzy innymi esencjonalne kalendarium, zawierające historię Legii Cudzoziemskiej (fot.22 i 23), oraz rysy biograficzne dwóch polskich legionistów. Obaj służyli w tym samym czasie w Indochinach w tej samej jednostce, w 13 DBLE, w tym samym batalionie, lecz w innych kompaniach. Nie znali się. Jednym z nich jest Zygmunt Jatczak, powstaniec warszawski (fot.24), a późniejszy żołnierz Legii. Drugim, Stanisław Bomba (fot.25), który w Indochinach zginął. Koniecznie trzeba dodać, iż Pan Zygmunt Jatczak, jest najstarszym polskim, żyjącym (88 lat), legionistą i honorowym członkiem naszego polskiego Amicale.

W dniu inauguracji, 4 czerwca, do Poznania przybyli członkowie Stowarzyszenia Byłych Żołnierzy i Przyjaciół Legii Cudzoziemskiej w Polsce, z prezesem Zbigniewem TRZ Truszczyńskim. Sztandar Stowarzyszenia oddał hołd wszystkim poległym Legionistom… (fot.26). Wystawa, która funkcjonowała do września 2011 roku, okazała się przysłowiowym „strzałem w dziesiątkę”. Nie dość, że cieszyła się dużym zainteresowaniem to na dodatek, można rzec, iż stała się kamieniem węgielnym, który zapoczątkował budowę trwałego i właściwego wizerunku Legii Cudzoziemskiej w świadomości naszych rodaków.

Tym skromnym tekstem pragnę uhonorować i gorąco podziękować wszystkim, bez których wsparcia i pomocy wystawy by nie było: mjr Tomaszowi Ogrodniczukowi za wielką przychylność, otwartość i entuzjazm, Markowi Mikołajczykowi za jego kontakty i ogromną pomoc oraz wszystkim Kolegom ze Stowarzyszenia Byłych Żołnierzy i Przyjaciół Legii Cudzoziemskiej w Polsce za wsparcie jakiego mi stale udzielali i udzielają nadal.